Hordhac
Maxamed Siyaad Barre wuxuu ahaa mid ka mid ah hoggaamiyeyaashii ugu saameynta badnaa taariikhda Soomaaliya. Wuxuu dalka xukumayay muddo dheer oo ku dhow 21 sano (1969–1991). Xukunkiisa waxaa lagu xusuustaa horumar, nidaam dowladeed oo adag, iyo sidoo kale dagaallo iyo burbur siyaasadeed oo ugu dambeyntii horseeday in dowladdii Soomaaliya ay dhacdo.
Maqaalkan waxaan ku sharxi doonaa noloshiisa, sida uu xukunka ku yimid, waxqabadkiisa, iyo sida uu ku dhammaaday xukunkiisa.
Dhalashadiisa iyo Noloshii Hore
Maxamed Siyaad Barre wuxuu dhashay sanadkii 1919 (qiyaas ahaan) magaalada Shilaabo / gobolka Gedo ama deegaanka ku dhow ee Koonfurta Soomaaliya.
Wuxuu ku soo koray nolol adag oo reer miyi ah, isagoo bartay:
- xoolo dhaqashada
- dhaqanka Soomaaliyeed
- iyo muhiimadda edbinta iyo adkaysiga
Markii dambe wuxuu galay milatariga, taasoo noqotay dariiqa uu ku gaadhay awoodda siyaasadeed.
Milatariga iyo Koritaankiisa
Maxamed Siyaad Barre wuxuu tababar militari ka qaatay gudaha Soomaaliya iyo dalka Talyaaniga. Wuxuu si tartiib ah ugu soo dhex baxay ciidanka, isagoo noqday sarkaal muhiim ah.
Wuxuu caan ku noqday:
- edbin militari
- hoggaan adag
- iyo xirfad ciidan
Afgambigii 1969
Sanadkii 21 October 1969, kadib markii Madaxweyne Aadan Cabdulle Cusmaan Daar la dilay, waxaa dalka ka dhacay afgambi militari.
Maxamed Siyaad Barre iyo ciidanka ayaa la wareegay awoodda, waxayna dhiseen dowlad milatari oo lagu magacaabo:
Supreme Revolutionary Council (SRC)
Tani waxay ahayd bilowgii xukunkiisa.
Nidaamkii Hantiwadaagga
Markii uu xukunka qabsaday, Maxamed Siyaad Barre wuxuu hirgeliyay nidaam lagu magacaabo Hantiwadaag (Socialism).
Waxyaabihii uu sameeyay waxaa ka mid ahaa:
- Wuxuu qarameeyay bangiyada iyo shirkadaha waaweyn
- Wuxuu dhiirrigeliyay waxbarashada iyo qorista Af-Soomaaliga
- Wuxuu sameeyay ololayaal horumarineed
- Wuxuu xoogga saaray ciidanka iyo amniga
Qorista Af-Soomaaliga
Mid ka mid ah waxqabadkiisa ugu weyn wuxuu ahaa:
- in Af-Soomaaliga la qoro (1972)
Tani waxay keentay:
- in dadka Soomaaliyeed wax akhriyaan oo qoraan afkooda
- in waxbarashadu si fudud u faafto
- in aqoonta dalka kor u kacdo
Dagaalkii Itoobiya (1977)
Maxamed Siyaad Barre wuxuu galay dagaal weyn oo ka dhan ah Itoobiya si uu u taageero gobollada Soomaalida ee Ogaden.
Bilowgii dagaalka Soomaaliya waxay gaartay guulo, laakiin markii dambe waxay la kulantay:
- faragelin shisheeye
- iyo guuldarro militari
Tani waxay dhaawacday awooddii dowladdiisa.
Dhibaatooyinka Xukunkiisa
Dabayaaqadii 1980-meeyadii, xukunkii Maxamed Siyaad Barre wuxuu bilaabay inuu wiiqo sababtoo ah:
- mucaarad xoog leh oo gudaha ah
- qabyaalad iyo kala qaybsanaan
- dhaqaale xumo
- iyo dagaallo sokeeye
Dhicitaankii Dowladda
Sanadkii 1991, kadib dagaallo culus iyo kacdoon ballaaran, Maxamed Siyaad Barre wuxuu ka baxay Muqdisho, waxaana burburtay dowladdii dhexe ee Soomaaliya.
Tani waxay keentay:
- dagaal sokeeye
- kala dambeyn la’aan
- iyo burbur dowladeed
Geeridiisa
Maxamed Siyaad Barre wuxuu ku noolaa masaafuris kadib markii uu xukunka ka baxay, wuxuuna geeriyooday sanadkii 1995 magaalada Lagos, Nigeria.
Dhaxalkiisa
Taariikhda Maxamed Siyaad Barre waa mid muran badan leh:
Waxyaabaha wanaagsan:
- qorista Af-Soomaaliga
- horumar waxbarasho
- nidaam dowladeed oo adag
Waxyaabaha xun:
- xukun kaligii talisnimo
- caburin siyaasadeed
- iyo burburkii dowladdii Soomaaliya
Gabagabo
Maxamed Siyaad Barre wuxuu ahaa hoggaamiye saameyn weyn ku yeeshay Soomaaliya. Inkastoo uu sameeyay horumar iyo isbeddel, haddana xukunkiisa wuxuu sidoo kale horseeday dhacdooyin waaweyn oo saameeyay mustaqbalka dalka.
Taariikhdiisa waxay weli ka mid tahay kuwa ugu muhiimsan ee lagu barto siyaasadda iyo taariikhda Soomaaliya.