Hordhac
Aadan Cabdulle Cusmaan Daar (Aadan Cadde) wuxuu ahaa madaxweynihii ugu horreeyay ee Jamhuuriyadda Soomaaliya kadib markii dalka uu xornimadiisa helay 1-da Luulyo 1960. Wuxuu door weyn ka qaatay dhismaha dowladnimada cusub ee Soomaaliya, midnimada shacabka, iyo dejinta nidaam dowladeed oo sal adag leh. Taariikhdiisu waa mid muhiim ah oo muujinaysa bilowgii siyaasadda casriga ah ee Soomaaliya.
Dhalashadiisa iyo Noloshii Hore
Aadan Cabdulle Cusmaan Daar wuxuu dhashay sanadkii 1908 gudaha koonfurta Soomaaliya, gaar ahaan deegaanka Baidoa iyo agagaarkiisa. Wuxuu ku soo koray nolol caadi ah oo ku dhisan xoolo-dhaqasho iyo dhaqan Soomaaliyeed.
Markii uu yaraa wuxuu muujiyay xiise waxbarasho iyo hoggaan. Wuxuu bartay akhris iyo qoraal aasaasi ah, taas oo xilligaas ahayd mid aan si weyn u faafin. Waxa uu sidoo kale ku barbaaray dhaqanka Soomaaliyeed ee ku saleysan:
- xeer dhaqameed
- wada tashi
- iyo ixtiraam bulshada dhexdeeda ah
Ka Qaybgalka Siyaasadda
Intii uu Soomaaliya ku jiray gumeysigii Talyaaniga, Aadan Cabdulle Cusmaan Daar wuxuu bilaabay inuu ka mid noqdo dadka ka shaqeynaya wacyigelinta iyo siyaasadda.
Wuxuu si firfircoon ugu biiray Ururkii Dhallinyarada Soomaaliyeed (SYL), oo ahaa xisbigii ugu weynaa ee u halgamayay madaxbannaanida Soomaaliya. SYL waxay ahayd urur dhallinyaro ah oo door muhiim ah ka qaatay:
- halganka xorriyadda
- mideynta shacabka Soomaaliyeed
- iyo wacyigelinta siyaasadeed
Aadan Cadde wuxuu noqday qof lagu kalsoon yahay oo dhex-dhexaad ah, taasoo ka dhigtay inuu ka mid noqdo hoggaamiyeyaasha ugu muhiimsan ee SYL.
Xornimadii Soomaaliya iyo Doorashadiisa Madaxweynaha
Sanadkii 1960, Soomaaliya waxay ka xoroowday gumeysigii Talyaaniga iyo Ingiriiska, waxaana la sameeyay Jamhuuriyadda Soomaaliya.
Kadib xornimada, waxaa la qabtay doorasho siyaasadeed iyo heshiisyo lagu dhisayo dowlad cusub. Aadan Cabdulle Cusmaan Daar waxaa loo doortay inuu noqdo Madaxweynihii ugu horreeyay ee Soomaaliya.
Wuxuu xilka hayay intii u dhaxeysay:
1960 – 1967
Waxqabadkiisii Madaxweynaha
Intii uu xilka hayay, Aadan Cabdulle Cusmaan Daar wuxuu diiradda saaray dhismaha dowlad cusub oo adag. Waxyaabihii ugu muhiimsanaa ee uu qabtay waxaa ka mid ahaa:
1. Dhismaha hay’adaha dowladda
Wuxuu dejiyay nidaam dowladeed oo ay ku jiraan:
- baarlamaanka
- xukuumadda
- iyo nidaamka garsoorka
2. Midnimada Soomaaliya
Wuxuu aad u taageeray midnimada Waqooyi iyo Koonfur, taas oo noqotay saldhigga Jamhuuriyadda Soomaaliya.
3. Nabadda iyo xasilloonida
Wuxuu ahaa hoggaamiye jecel nabadda, wuxuuna ka shaqeynayay in dowladdu noqoto mid aan ku dhisnayn ciidan adag ee ku dhisan wada tashi.
4. Dastuurka dalka
Wuxuu door ku lahaa hirgelinta dastuurkii ugu horreeyay ee Soomaaliya, kaas oo qeexay nidaamka dowladnimo.
Habka Hoggaamintiisa
Aadan Cabdulle Cusmaan Daar wuxuu ahaa hoggaamiye:
- deggan
- cadaalad jecel
- aan qabyaalad ku dhisnayn
- iyo mid u adeega shacabka
Wuxuu aaminsanaa in dowladnimada lagu dhiso:
- waxbarasho
- wada tashi
- iyo ixtiraam sharci
Dhamaadka Xilkiisa
Sanadkii 1967, doorasho cusub ayaa dhacday, waxaana xilka madaxweynenimo la wareegay hoggaamiye kale. Si kastaba, Aadan Cadde wuxuu sii ahaa qof ixtiraam weyn ku dhex leh siyaasadda Soomaaliya.
Wuxuu ka mid ahaa dadka lagu tixgeliyo aasaasayaasha dowladnimada Soomaaliyeed.
Geeridiisa
Aadan Cabdulle Cusmaan Daar wuxuu geeriyooday sanadkii 2007, isagoo ka tagay dhaxal taariikhi ah oo weyn. Waxaa lagu xusuustaa inuu ahaa madaxweynihii ugu horreeyay ee Soomaaliya iyo aasaasihii nidaamka dowladnimada casriga ah.
Dhaxalkiisa
Dhaxalka Aadan Cadde waa mid aad u weyn:
- Wuxuu ahaa aasaasaha madaxtinimada Soomaaliya
- Wuxuu dhisay nidaamka dowladnimada cusub
- Wuxuu dhiirrigeliyay midnimada shacabka
- Wuxuu ahaa hoggaamiye nabadeed oo taariikhda galay
Maanta, magaciisa waxaa lagu xusuustaa sharaf iyo ixtiraam, isagoo ka mid ah halyeeyada ugu muhiimsan ee Soomaaliya.
Gabagabo
Aadan Cabdulle Cusmaan Daar wuxuu ahaa hoggaamiye taariikhi ah oo door weyn ka qaatay dhismaha Jamhuuriyadda Soomaaliya. Taariikhdiisu waxay muujinaysaa sida waddan cusub loo dhisi karo iyadoo lagu tiirsan yahay midnimo, nabad, iyo hoggaan wanaagsan.
Fahamka noloshiisa wuxuu muhiim u yahay jiilasha maanta si ay u bartaan halka ay Soomaaliya ka timid iyo sida loo dhisay dowladnimadeeda.